تراز · یادداشت منبع
ایران پیش از شوکهای تازه؛ تصویر BTI از حکمرانی فرسوده
گزارش BTI 2026 رخدادهای بعدی را پوشش نمیدهد؛ اما نشان میدهد ایران پیش از آن نیز با تورم مزمن، فقر، بحران انرژی، ناکارآمدی و بنبست سیاسی روبهرو بوده است.
۱. خلاصه سریع
هر دو سال یکبار، بنیاد آلمانی برتلزمن وضعیت حکمرانی، دموکراسی و اقتصاد بازار را در ۱۳۷ کشور میسنجد. نسخه ۲۰۲۶ این شاخص، بازه ۱ فوریه ۲۰۲۳ تا ۱۲ بهمن ۱۴۰۳ / ۳۱ ژانویه ۲۰۲۵ را پوشش میدهد. جمعیت ایران در این گزارش ۹۱/۶ میلیون نفر، شاخص توسعه انسانی ۰/۷۹۹، تولید ناخالص داخلی سرانه به قدرت خرید حدود ۱۸هزار و ۴۴۲ دلار، و ضریب جینی ۳۵/۹ ثبت شده؛ تورم مصرفکننده هم در جدول اقتصادی گزارش برای ۲۰۲۴ معادل ۳۲/۵ درصد آمده است. جمعبندی گزارش این است: سرکوب سیاسی و افول اقتصادی ادامه دارد و چشمانداز مثبتی دیده نمیشود.
افزایش از ۲۰٫۰٪ به ۲۸٫۱٪ — معادلِ حدود ۹٫۵ میلیون نفرِ بیشتر زیرِ خطِ فقر. منبع: گزارشِ BTI ۲۰۲۶ (ایران).
این گزارش رخدادهای پس از ۱۲ بهمن ۱۴۰۳ / ۳۱ ژانویه ۲۰۲۵ را پوشش نمیدهد. در تراز، BTI 2026 فقط بهعنوان خط پایه نهادی و اقتصادی پیش از تحولات ۱۴۰۴ به بعد استفاده میشود، نه منبع تحلیل رخدادهای بعدی.
۲. برداشت تراز
ارزش این گزارش برای تراز در تاریخ انتشارش نیست؛ در نقشی است که بهعنوان خط پایه ایفا میکند. بحرانهای تازهای که از بهمن ۱۴۰۳ (فوریه ۲۰۲۵) به بعد روی ایران آوار شدند، روی یک بستر تازه یا سالم فرود نیامدند؛ روی نهادها، اقتصاد و اعتماد عمومیای فرود آمدند که پیش از آن هم فرسوده بود. این تمایز مهم است: بحران از صفر شروع نشده؛ شتاب گرفته.
۳. پنج سیگنال BTI
سرکوب و بنبست سیاسی: گزارش میگوید نظام با حذف حتی رقابت محدود میان جناحهای وفادار به خودش، مسیرهای بیان نارضایتی را بسته و بهجای اصلاح، به زور خام برای حفظ کنترل متکی شده است.
تورم و فقر: BTI در جدول شاخصهای کلیدی، فقر ۳/۸ درصدی را بر اساس خط ۳/۶۵ دلار در روز نشان میدهد. اما در متن تحلیلی گزارش، با استفاده از خط فقر ۶/۸۵ دلار در روز بر پایه برابری قدرت خرید ۲۰۱۷، سهم جمعیت زیر خط فقر از ۲۰/۰ به ۲۸/۱ درصد رسیده است؛ معادل افزودهشدن حدود ۹/۵ میلیون نفر.
بحران بودجه و ناکارآمدی حکمرانی: گزارش دولت را به دلیل وابستگی مزمن به درآمد نفتی، کسری بودجه پیوسته و مداخله سیاسی در تخصیص منابع، ناتوان از اصلاح ساختاری توصیف میکند.
خاموشی و انرژی: گزارش صراحتاً به خاموشیهای گسترده زمستان ۱۴۰۳ / ۲۰۲۴–۲۵ اشاره میکند و آن را نشانهای از ناتوانی دولت در مدیریت زیرساخت پایه میداند.
انزوای اقتصادی و فشار منطقهای: قطع از شبکه سوئیفت، فهرست سیاه FATF، و افول شدید تجارت خارجی در کنار عقبنشینی ژئوپلیتیک منطقهای (سقوط اسد، تضعیف حزبالله)، تصویر یک اقتصاد بریده از جهان را کامل میکند.
۴. نقطه کور
BTI 2026 رخدادهای پس از ۱۲ بهمن ۱۴۰۳ / ۳۱ ژانویه ۲۰۲۵ را پوشش نمیدهد. بنابراین در تراز، این گزارش فقط بهعنوان خط پایه نهادی، اقتصادی و حکمرانی ایران پیش از تحولات ۱۴۰۴ به بعد استفاده میشود؛ نه بهعنوان منبع تحلیل رخدادهای بعدی. هرچه پس از این تاریخ رخ داده باید با منبع جداگانه و بهروز پوشش داده شود؛ نسبتدادن آنها به BTI 2026 نادرست است.
همچنین در خواندن دادههای فقر باید میان دو خط متفاوت تمایز گذاشت: جدول شاخصهای کلیدی BTI فقر را با خط ۳/۶۵ دلار در روز نشان میدهد، در حالی که عدد ۲۸/۱ درصد در متن گزارش مربوط به خط ۶/۸۵ دلار در روز بر پایه برابری قدرت خرید ۲۰۱۷ است.
۵. استفاده در پروندهها
این گزارش بهعنوان منبع زمینهای در چهار پرونده تراز کاربرد دارد: اقتصاد معیشت (دادههای تورم و فقر)، اقتصاد بیاتصال (انزوای مالی و تجاری)، اعتماد رسانه (بخشهای مربوط به سرکوب و کنترل اطلاعات)، و آب و برق و بقا (خاموشیهای زمستان و بحران زیرساخت). در هر مقالهای که به حکمرانی، فقر، تورم، انرژی یا سرکوب سیاسی میپردازد، BTI میتواند یکی از منابع زمینهای پشتیبان باشد — نه منبع اصلی رویداد روز.
منبع
Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Iran, Gütersloh, 2026.
بازه پوشش: ۱ فوریه ۲۰۲۳ تا ۱۲ بهمن ۱۴۰۳ / ۳۱ ژانویه ۲۰۲۵
کارکرد در تراز: خط پایه نهادی و اقتصادی، نه منبع رخدادهای پس از این تاریخ
مجوز: Creative Commons Attribution 4.0 International
bti-project.org (PDF کامل) · bti-project.org (داشبورد کشوری)