آمریکا اعلامیه می‌خواهد، جمهوری اسلامی عوارض؛ دعوا از کشتی‌ها به قانون عبور رسید

امروز در عمان. به گزارش سی‌بی‌اس‌نیوز به نقل از دو مقام منطقه‌ای، مقام‌های ایرانی امروز شنبه برای مذاکره دربارهٔ تنگهٔ هرمز و اختلاف بر سر خطوط عبور کشتی‌ها به عمان می‌روند. میانجی‌گری غیرمستقیم را قطر پیش می‌برد؛ هیئتی قطری در مشهد با مقام‌های ایرانی دیدار کرده و به گفتهٔ منابع سی‌بی‌اس، «گفت‌وگوهای فعال» میان دو طرف — با وساطت قطر و پاکستان — ادامه دارد. در واشنگتن هم ونس، ویتکاف و کوشنر درگیر تماس‌ها هستند.

بن‌بست اعلامیه–عوارض، حالا با سند. رویترز گزارش داده مقام‌های آمریکایی اصرار دارند ایران متعهد شود حملات به کشتی‌ها متوقف و عبور بدون عوارض حفظ شود. سی‌بی‌اس از قول منبعی آگاه نوشته سپاه پاسداران برای استفاده از خط عبور، دریافت هزینه از کشتی‌ها را دنبال کرده و آمریکا با آن مخالف است؛ عراقچی، وزیر خارجه، در گفت‌وگوهای چندروزه با نخست‌وزیر قطر از اقدامات سپاه دفاع کرده است. مادهٔ ۵ تفاهم‌نامهٔ ۶۰روزهٔ میانهٔ ژوئن — که قرار بود تا حدود ۱۸ اوت برقرار بماند — برای بازگشایی مسیر تجاری بود؛ اما ایران تلاش کرده همهٔ ترافیک را از خط نزدیک به آب‌های خودش عبور دهد و از آب‌های عمان دور کند.

عبور واقعی: اعداد، تز «گزینشی» را تأیید می‌کنند. به گزارش سی‌بی‌اس به نقل از داده‌های S&P Global، شمار کشتی‌های عبوری از تنگه در روز پنجشنبه به ۳۴ فروند رسید — کمترین رقم از ۲۸ ژوئن — و حدود یک‌سوم عبورها مربوط به ترافیک مرتبط با ایران یا تحریمی بوده است. لویدز لیست گزارش داده از ۷ ژوئیه هیچ کشتی بزرگی با فرستندهٔ موقعیت روشن از مسیر جنوبی (ساحل عمان) عبور نکرده. مرکز مشترک اطلاعات دریایی (JMIC) جمعه اعلام کرد مسیر جنوبی «گسترش یافته و برای همهٔ ترافیک باز است» و هماهنگی با نیروهای دریایی توصیه می‌شود اما اجباری نیست؛ مسیرهای دیگر «محافظت‌نشده» توصیف شده‌اند.

ترامپ در سه پرده. جمعه در تروث سوشال نوشت ایران خواستار ادامهٔ «مذاکرات» شده و آمریکا پذیرفته، اما «آتش‌بس تمام است». همان روز به نیویورک‌پست گفت برای پاسخ به هر اقدام ترور «دستورالعمل گذاشته» تا ایران «در سطحی که هرگز ندیده‌اند» بمباران شود — و گزارش‌ها دربارهٔ اطلاعات اسرائیلی از یک تهدید مشخص علیه خودش را بی‌اساس خواند: «نه. اسرائیل چیزی نیاورد.» شنبه، پس از پایان مراسم خاکسپاری که به گزارش آسوشیتدپرس با فراخوان‌های علنی برای کشتن او همراه بود، در تروث سوشال نوشت ۱۰۰۰ موشک به سوی جمهوری اسلامی نشانه رفته و در صورت اقدام تهران به تهدیدش «هزاران موشک دیگر بلافاصله در پی خواهد آمد».

موج این هفته در یک قاب. پس از شلیک سپاه به سه کشتی تجاری در آب‌های عمان در روز سه‌شنبه، آمریکا در دو شب دست‌کم ۱۷۰ هدف را زد — شدیدترین حمله از زمان امضای تفاهم‌نامه؛ ایران با موشک و پهپاد به کویت، بحرین، قطر و اردن پاسخ داد که به گفتهٔ مقام‌های آمریکایی عمدتاً رهگیری شد. ایران می‌گوید دست‌کم ۱۴ نفر کشته شده‌اند. اسرائیل از این دور بیرون مانده و ایران هم این هفته اسرائیل را هدف نگرفته است.

ادعاها و نقاط کور. حملات هوایی بی‌ادعایی پنجشنبه‌شب جنوب ایران را زد؛ به گزارش سی‌بی‌اس/آسوشیتدپرس هیچ طرفی — از جمله اسرائیل — مسئولیت نپذیرفته و اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، امارات را به «پرداخت بهای همکاری با آمریکا» تهدید کرده است. ایران آمریکا را به هدف‌گیری زیرساخت غیرنظامی — از جمله پل‌ها و خطوط ریلی تهران–مشهد — متهم کرده؛ یک مقام آمریکایی به سی‌بی‌اس گفته راه‌آهن‌هایی که ایران برای انتقال تجهیزات نظامی استفاده می‌کرد جزو اهداف بوده است. رسانه‌های دولتی همچنین از حمله به مقری نظامی نزدیک بوشهر خبر داده‌اند. و در بندرعباس، به گفتهٔ تعاونی صیادان، دو پرتابه ۳۰ قایق صیادی را در اسکلهٔ پنج‌پله نابود کرد — ترامپ گفته آمریکا قایق‌های کوچکی را که برای مین‌گذاری استفاده شوند هدف می‌گیرد.

فشار مالی تازه و ساعت نفتی. خزانه‌داری آمریکا جمعه علی انصاری، سرمایه‌دار ایرانی مستقر در دبی، هلدینگ او و چند صرافی را به اتهام انتقال ثروت عمومی به نفع رهبر جدید و سپاه تحریم کرد. پنجرهٔ جمع‌بندی تراکنش‌های نفتیِ در جریان هم ۲۶ تیر / ۱۷ ژوئیه بسته می‌شود — شش روز دیگر. در آن‌سو، مرسک اعلام کرده با کشتی‌های پرچم‌آمریکا به مسیر سوئز و دریای سرخ برمی‌گردد؛ کریدوری که جایگزین هرمز نیست، اما نشان می‌دهد بازار دارد دور ایران مسیرکشی می‌کند.

یک — دعوا از جغرافیا به سند رسید. اعلامیهٔ باز بودن برای تهران یعنی امضای دست‌کشیدن از اهرمی که تازه ساخته؛ پذیرش عوارض برای واشنگتن یعنی رسمیت‌دادن به کنترل سیاسی یک آبراه بین‌المللی. هیچ‌کدام بدون شکست نمادین طرف مقابل ممکن نیست — و همین، بن‌بست را از تبادل آتش پایدارتر می‌کند. مذاکرات امروز عمان اولین آزمون این است که آیا متنی میانه اصلاً وجود دارد.

دو — اختلاف فقط بر سر پول نیست؛ بر سر نام حقوقی پول است. اگر «عوارض عبور» باشد، واشنگتن آن را باج‌گیری از آبراه بین‌المللی می‌خواند. اگر «هزینهٔ خدمات» باشد، تهران و میانجی‌ها می‌توانند آن را به ایمنی، راهنمایی، محیط‌زیست یا ناوبری وصل کنند. گزارش سی‌بی‌اس از تلاش سپاه برای دریافت هزینهٔ استفاده از خط عبور، این دعوا را از تحلیل به فکت تبدیل کرد. پرسش اصلی همان است: چه چیزی هزینهٔ مشروع است و چه چیزی کنترل سیاسی مسیر؟

سه — طرف ایرانیِ میز، فعلاً مرکز تصمیم روشن ندارد. پس از کشته‌شدن خامنه‌ای، مرکز تصمیم‌گیری در تهران مبهم‌تر شده است. برای پروندهٔ هرمز، این یک جزئیات جانشینی نیست؛ ریسک ساختاری است: امتیاز بزرگ، مثل اعلامیهٔ باز بودن تنگه، امضای سیاسی بزرگ می‌خواهد — و فعلاً معلوم نیست این امضا از کجا می‌آید. اینکه تحریم تازهٔ خزانه‌داری صراحتاً جریان مالیِ منتسب به رهبر جدید را هدف گرفته، نشان می‌دهد واشنگتن هم دارد همین گره را فشار می‌دهد.

چهار — تصعید در حال خودکارشدن است. ترامپ پاسخ به هر اقدام ترور را به تعهدی علنی و ازپیش‌تنظیم‌شده تبدیل کرده؛ هم‌زمان، دست‌کم یک منشأ حمله هنوز بیرون از چارچوب اعلام‌شده مانده است. در چنین فضایی، شعار داخلی در واشنگتن به‌عنوان سیگنال امنیتی خوانده می‌شود و یک انتساب غلط می‌تواند تفاهم را بدون تصمیم هیچ‌کس بکشد. «چه کسی زد» از «چه زده شد» مهم‌تر شده است.

«تقابل خاکستری» همچنان سناریوی پایهٔ پرونده است. سه مسیر مشخص از دل آن:

تهدید ترور دیگر سناریوی مستقل نیست؛ متغیر پس‌زمینهٔ هر سه مسیر است — به‌ویژه حالا که خود ترامپ گزارش «اطلاعات اسرائیلی از تهدید مشخص» را رد کرده، اما تعهد پاسخ خودکارش سر جای خود مانده است.

توهم درآمد عوارض. عوارض از مسیری پول می‌سازد که باید اول قابل عبور، بیمه‌پذیر و پرترافیک باشد. اگر خودِ مطالبهٔ عوارض ریسک مسیر را بالا ببرد، درآمد احتمالی آن در برابر هزینهٔ لغو معافیت نفتی، برگشت کشتی‌ها و افزایش پرمیوم ریسک ناچیز می‌شود. وقتی بخشی از عبورهای باقی‌مانده ایران‌مرتبط یا تحریمی است، مدل عوارض تا حدی شبیه گرفتن هزینه از همان مسیری می‌شود که تهران برای زنده نگه داشتن تجارتش به آن نیاز دارد.

هزینه از ساحل شروع شده. نابودی ۳۰ قایق صیادی در بندرعباس یعنی صورت‌حساب این تقابل پیش از آنکه به ارز و تورم برسد، به ابزار کار ساحل‌نشینان رسیده است. برای صاحبان این قایق‌ها، بحران هرمز هنوز یک شاخص مالی نیست؛ درآمد روزانه‌ای است که از بین رفته. ساعت ۱۷ ژوئیه هم نزدیک می‌شود: هر محمولهٔ نفتی تعیین‌تکلیف‌نشده وارد چرخهٔ خاکستری، تخفیفی و پرواسطه می‌شود — یعنی از اواخر ژوئیه کیفیت درآمد ارزی دولت یک پله دیگر پایین می‌آید، پیش از آنکه اثرش با وقفه به بازار ارز و تورم انتظاری برسد.

منابع

CBS News — U.S.–Iran Latest: ceasefire, talks, Strait of Hormuz

AP — Trump threatens Iran after Khamenei's funeral saw open calls for his killing

Reuters — US insists Iran commit to stopping attacks in Hormuz strait, say US officials