> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://www.taraz.uk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# یک تورم، چند ایران
- URL: https://www.taraz.uk/yek-tavarom-chand-iran/
- Published: 2026-06-27T11:15:55.000Z
- Updated: 2026-08-21T09:51:13.000Z
- Description: «تورم سالانه خرداد ۶۲٪ بود، اما دهکِ دوم ۶۸/۵٪، روستا ۷۲/۴٪ و کردستان ۷۵/۱٪. چرا تورمِ خوراکی‌محور نابرابری را نه فقط منعکس، بلکه تولید می‌کند.»
- Author: Taraz Editorial
- Tags: اقتصاد معیشت, اقتصاد سیاسی ایران, sanctions, political-economy

گرانیِ خرداد فقط نابرابر نبود؛ نابرابری را عمیق‌تر کرد تراز · بدنه گزارش 

خوانشِ تراز از گزارشِ شاخصِ قیمتِ مصرف‌کننده مرکز آمار، خرداد ۱۴۰۵ — از زاویه نابرابری. 

میانگین یک دروغِ مهربان است. عددِ رسمی می‌گوید تورمِ سالانه خرداد ۶۲ درصد بود، و این رقم ایران را یک‌کشورِ یک‌دست نشان می‌دهد. اما همان گزارشِ مرکز آمار، یک لایه پایین‌تر، چیزِ دیگری می‌گوید: تورم برای خانوارِ روستایی ۷۲ درصد بود و برای خانوارهای استانِ تهران ۵۲ درصد؛ برای دهک‌های پایین نزدیکِ ۶۸ درصد و برای ثروتمندترین دهک ۶۰ درصد. یک تورم نیست؛ چند تورمِ موازی‌ست که هر کدام روی یک طبقه و یک جغرافیا می‌نشیند. 

و این تفاوت تصادفی نیست. وقتی موتورِ تورم خوراکی باشد — و در خرداد روغن ۲۷۸، گوشت ۱۷۱ و لبنیات ۱۵۲ درصد گران شده بود — تورم خودبه‌خود به سمتِ کسی می‌رود که سهمِ بیشتری از سفره‌اش را خرج می‌کند. یعنی تورمِ خوراکی‌محور صرفاً نابرابری را منعکس نمی‌کند؛ آن را بازتولید می‌کند. 

تزِ گزارش

تورمِ خوراکی‌محور مثل یک ماشینِ بازتوزیعِ معکوس کار می‌کند: در همان ماهی که می‌گذرد، از کم‌درآمد بیشتر می‌گیرد و فاصله طبقاتی را عمیق‌تر می‌کند. نابرابری را نه فقط نشان می‌دهد، که می‌سازد. 

## ۰۱چرا یک عدد، چند واقعیت می‌شود 

مسئله فقط «درآمدِ کمتر» نیست؛ **ترکیبِ سبدِ مصرف** است. سهمِ خوراکی و آشامیدنی و دخانیات در سبدِ دهکِ اول حدود ۴۲ درصد است و در دهکِ دهم حدود ۲۲ درصد — تقریباً نصف. وقتی همان خوراکی موتورِ تورم می‌شود، خانواری که نیمی از خرجش نان و گوشت و روغن است، ناگزیر تورمی بالاتر از میانگین حس می‌کند، صرفِ‌نظر از اینکه شاخصِ کل چه می‌گوید. شکافِ تورمیِ دهک‌ها در خرداد به ۸/۴ واحدِ درصد رسید — و نسبت به ماهِ قبل (۷/۳ واحد) گشوده‌تر هم شد. یعنی نابرابریِ تورم هم در حالِ رشد است. 

| گروه     | تورمِ سالانه | سهمِ خوراکی در سبد |
| -------- | ------------ | ------------------ |
| دهکِ دوم | ۶۸/۵٪        | \~۴۲٪              |
| دهکِ اول | ۶۷/۷٪        | \~۴۲٪              |
| دهکِ دهم | ۶۰/۱٪        | \~۲۲٪              |

## ۰۲یک پارادوکس: چرا دهکِ اول رکورد نزد؟ 

یک جزئیات، گزارش را از یک شعارِ ساده نجات می‌دهد. بیشترین تورمِ سالانه نه مالِ فقیرترین دهک، که مالِ **دهکِ دوم** است: ۶۸/۵ درصد، در برابرِ ۶۷/۷ درصدِ دهکِ اول. تفاوت کوچک است، اما سؤالش بزرگ: چرا فقیرترین خانوار، با خوراکی‌محورترین سبد، بیشترین تورم را تجربه نکرد؟ 

توضیحِ محتاطانه‌تر از دلِ خودِ سبدِ مصرف می‌آید: دهکِ اول خوراکی‌محور است، اما سهمِ «مسکن، آب، برق، گاز و سوخت» در سبدش (۳۹/۴٪) بالاتر از دهکِ دوم (۳۴/۰٪) است. چون تورمِ رسمیِ مسکن (۳۵/۵٪) و اجاره (۳۲/۸٪) بسیار پایین‌تر از تورمِ خوراکی‌ها (۹۰/۷٪) ثبت شده، این وزنِ بالاترِ مسکن می‌تواند عددِ کلِ تورمِ دهکِ اول را کمی پایین بکشد. پس رکورد نزدنِ دهکِ اول الزاماً یعنی فشارِ کمتر نیست؛ ممکن است حاصلِ سبدی باشد که بخشی از آن با شاخص‌های کندتری مثلِ اجاره محاسبه می‌شود. 

(امکانِ اثرگذاریِ یارانه کالایی، کالابرگ یا خودمصرفیِ روستایی هم منتفی نیست، اما این گزارش برای اثباتش کافی نیست.) 

در هر دو خوانش، نتیجه تحلیلی یکی‌ست: عددِ «۶۷/۷ درصد» برای دهکِ اول، آسیب‌پذیریِ پنهانی را نشان نمی‌دهد. اگر بخشی از سبدِ او زیرِ سایه اجاره یا حمایت کم‌فشارتر مانده، هر تَرَکی در همان حمایت — یا هر جهشِ تأخیریِ اجاره — او را مستقیم به خطِ آتش می‌برد. 

## ۰۳روستا: همان شکاف، در جغرافیا 

همین الگو در نقشه هم تکرار می‌شود. خانوارِ روستایی هم سبدِ خوراکی‌محورتری دارد، هم دسترسیِ کالایی و نقدیِ محدودتر — و نتیجه در داده آشکار است: تورمِ سالانه روستایی ۷۲/۴ درصد در برابرِ ۶۰/۳ درصدِ شهری، و تورمِ نقطه‌به‌نقطه روستایی ۱۰۸/۱ درصد در برابرِ ۸۵/۲ درصدِ شهری. شوکِ خرداد در روستا نه‌فقط بالاتر، که تندتر وارد شده است. 

| شاخص               | روستا  | شهر   |
| ------------------ | ------ | ----- |
| تورمِ سالانه       | ۷۲/۴٪  | ۶۰/۳٪ |
| تورمِ نقطه‌به‌نقطه | ۱۰۸/۱٪ | ۸۵/۲٪ |

تورمِ روستا در برابر شهر — خرداد ۱۴۰۵

روستاشهرتورمِ سالانه — روستا: ۷۲٫۴٪۷۲٫۴٪تورمِ سالانه — شهر: ۶۰٫۳٪۶۰٫۳٪تورمِ سالانهتورمِ نقطه‌به‌نقطه — روستا: ۱۰۸٫۱٪۱۰۸٫۱٪تورمِ نقطه‌به‌نقطه — شهر: ۸۵٫۲٪۸۵٫۲٪تورمِ نقطه‌به‌نقطه

روستا در هر دو سنجه بالاتر است. منبع: مرکز آمار ایران، شاخصِ قیمتِ مصرف‌کننده.

## ۰۴نقشه‌ای که با محرومیت هم‌خوان است 

تورم فقط طبقاتی نیست، جغرافیایی هم هست — و نقشه‌اش با الگوی محرومیت و فاصله از مرکز هم‌خوان است، هرچند برای اثباتِ رابطه علّی به داده‌های بیشتری نیاز داریم. بالاترین تورم‌ها در استان‌های مرزی و کم‌برخوردارتر متمرکز شده: کردستان ۷۵/۱، ایلام ۷۴/۹، خراسان شمالی ۷۲/۳، آذربایجان غربی ۷۱/۰ و چهارمحال‌وبختیاری ۷۰/۵ درصد. در برابرِ آن‌ها، استانِ تهران ۵۲ درصد. فاصله یک خانوار در کردستان با استانِ تهران بیش از ۲۳ واحدِ درصد است. 

این الگو با همان منطقِ سبد می‌خواند: استانی که دسترسیِ کالایی‌اش محدودتر، فاصله‌اش از مراکزِ توزیع بیشتر و سهمِ خوراکی‌اش در مصرف بالاتر است، شوکِ قیمت را شدیدتر می‌بلعد. یعنی تورم گرایش دارد همان‌جایی سنگین‌تر بنشیند که از پیش کم‌برخوردارتر بوده — درست عکسِ چیزی که یک سیاستِ متوازن باید بسازد. 

| استان             | تورمِ سالانه |
| ----------------- | ------------ |
| کردستان           | ۷۵/۱٪        |
| ایلام             | ۷۴/۹٪        |
| خراسان شمالی      | ۷۲/۳٪        |
| آذربایجان غربی    | ۷۱/۰٪        |
| چهارمحال‌وبختیاری | ۷۰/۵٪        |
| تهران             | ۵۲/۰٪        |

تورمِ سالانه به تفکیکِ استان — خرداد ۱۴۰۵

کردستان: ۷۵٫۱٪۷۵٫۱٪کردستانایلام: ۷۴٫۹٪۷۴٫۹٪ایلامخراسان شمالی: ۷۲٫۳٪۷۲٫۳٪خراسان شمالیآذربایجان غربی: ۷۱٪۷۱٪آذربایجان غربیچهارمحال‌وبختیاری: ۷۰٫۵٪۷۰٫۵٪چهارمحال‌وبختیاریتهران: ۵۲٪۵۲٪تهران

استان‌های با بالاترین تورم، در کنارِ تهران (کمترین): شکافی نزدیکِ ۲۳ واحدِ درصد. منبع: مرکز آمار ایران، شاخصِ قیمتِ مصرف‌کننده.

## ۰۵نتیجه‌ای که سیاست‌گذار نباید نادیده بگیرد 

اینجا گزارش از توصیف به تحلیل می‌رسد. اگر تورم نابرابر است و فشارش روی دهک‌های پایین و روستا سنگین‌تر، حمایتی که به همه یک مبلغِ یکسان می‌دهد الزاماً جبرانِ یکسان نمی‌سازد. همه یک عدد می‌گیرند، اما خانوارِ کم‌درآمد با تورمِ مؤثرِ بالاتری روبه‌روست؛ پس قدرتِ خریدش بیشتر فرسوده می‌شود. در تورمِ خوراکی‌محور، حمایتِ برابرِ اسمی یعنی جبرانِ ناکافی برای کسی که فشارِ بیشتری تحمل می‌کند. 

منطقِ این گزارش یک جهت دارد: وقتی موتورِ تورم خوراکی است و اثرش طبقاتی و جغرافیایی، ابزارِ متوازن‌کننده هم باید هدف‌مند باشد — وزن‌دار به سمتِ سبدِ خوراکی، دهک‌های پایین و مناطقِ کم‌برخوردار. حمایتِ یک‌اندازه برای همه، در عمل یعنی واگذاشتنِ کسی که بیشترین آسیب را می‌بیند. 

## جمع‌بندی

تورمِ خرداد فقط بالا نبود؛ نابرابر بود — و نابرابری را عمیق‌تر کرد. میانگینِ ۶۲ درصدی، فشارِ سنگین‌ترِ دهک‌های پایین، روستاها و استان‌های کم‌برخوردارتر را پنهان می‌کند. وقتی خوراکی‌ها موتورِ تورم‌اند، تورم مثل یک مالیاتِ نانوشته عمل می‌کند: از همه گرفته می‌شود، اما از کم‌درآمدها سهمِ بیشتری می‌گیرد. و تا وقتی ابزارِ حمایت به این نابرابری بی‌اعتنا بماند، هر دور تورم، شکاف را یک پله بازتر می‌کند. 

[دانلود گزارش مرکز آمار · تورم خرداد ۱۴۰۵](https://www.ibena.ir/files/fa/news/1405/4/6/231963%5F899.pdf?ref=taraz.uk) 

**منبع:** مرکز آمار ایران، «شاخص قیمت مصرف‌کننده — خرداد ۱۴۰۵» (جدول‌های دهکی، شهری/روستایی و استانی). تحلیلِ سهمِ سبد و فرضیه کالابرگ، خوانشِ تراز است.  
این متن خوانشِ تحلیلیِ تراز است، نه توصیه مالی یا سیاسی. 

سنجه‌های این گزارش · روش تراز

نوع منبعرسمی — مرکز آمار (داده دهکی و استانی)

سطح اطمینانبالا

سطح ریسکبالا (نابرابری)

نقطه کورداده خرد در سطحِ خانوار

سناریوی جایگزینتداومِ شکافِ دهکی حتی با کاهشِ میانگین

محرک بازبینیداده تورمِ دهکی/روستاییِ بعدی

استفاده از AIبرای دسته‌بندیِ منابع و ساختاردهیِ اولیه؛ داوریِ نهایی، انتخابِ منبع، تیتر و سطحِ ریسک انسانی و سردبیری بوده است.

این سنجه‌ها بر پایه روشِ تراز و محتوای همین گزارش تهیه شده‌اند و در چارچوب [روش کار تراز](https://www.taraz.uk/method/) قابل خواندن‌اند.

گزارش‌های مرتبط در پرونده «تورم و معیشت»

- [کالا آرام گرفت؛ هزینه‌های ضروری نه](https://www.taraz.uk/two-inflation-thermometers-1405/)
- [درآمد، مصرف، مزد و دارایی؛ چهار سنجه‌ای که نباید یکی گرفته شوند](https://www.taraz.uk/four-measures-real-income-1405/)
- [تقاضای قرضی](https://www.taraz.uk/credit-demand-household-debt-1405/)
- [یک عدد، چند صنعت](https://www.taraz.uk/industry-pmi-1405/)

[← همه گزارش‌های پرونده «تورم و معیشت»](https://www.taraz.uk/tag/livelihood-economy/)