> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://www.taraz.uk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# رکود در تولید، جهش در قیمت
- URL: https://www.taraz.uk/rokood-tolid-jahesh-qeymat/
- Published: 2026-06-26T09:04:41.000Z
- Updated: 2026-08-21T09:49:58.000Z
- Description: بانک مرکزی رشد اقتصادی ۱۴۰۴ را منفی برآورد کرده و مرکز آمار نزدیک صفر؛ اما هر دو یک چیز می‌گویند: اقتصادِ مولد رشد نکرد. هم‌زمان قیمت‌ها شتاب گرفت و مصرفِ واقعیِ خانوار تقریباً ثابت ماند — نشانه‌ای که ریشه‌ی تورم را به سمتِ عرضه‌ی فروریخته می‌برد، نه تقاضای زیادِ مردم.
- Author: Taraz Editorial
- Tags: اقتصاد معیشت, تولید ناخالص داخلی, اقتصاد سیاسی ایران, political-economy, food-inflation, economic-growth

پرونده معیشت · تورم سفره گزارش مادر 

چرا ریسک تداوم فشار قیمت‌ها در ماه‌های پیشِ‌رو بالاست

خوانش تراز از گزارش بخش واقعی اقتصاد بانک مرکزی (۱۴۰۴) در کنار داده‌های مرکز آمار

پرونده‌ی معیشت تا اینجا یک چیز را نشان داده: عددِ رشدِ ۱۴۰۴ هر چه باشد، فشار بر قدرت خرید خانوار تشدید شده است. گزارشِ تازه‌ی بانک مرکزی از «بخش واقعی اقتصاد» همان روایت را از زاویه‌ی دیگری تأیید می‌کند — و یک نکته‌ی مهم به آن می‌افزاید: اقتصاد هم‌زمان دو فشار را تجربه می‌کند که معمولاً با هم نمی‌آیند: انقباضِ تولید و سرمایه‌گذاری از یک سو، و شتابِ بالای قیمت‌ها از سوی دیگر.

## دو مرجع آماری رسمی، یک جهت

بانک مرکزی رشد تولید ناخالص داخلی ۱۴۰۴ را (به قیمت پایه، ثابت ۱۴۰۰) منفی ۰.۷ درصد و بدون نفت منفی ۱.۱ درصد برآورد کرده است. این عدد با رقمِ مرکز آمار — مثبت ۰.۲ درصد با نفت و منفی ۰.۳ درصد بدون نفت — یکی نیست.

اما این اختلاف، آن‌طور که در نگاه اول به نظر می‌رسد، تناقض نیست. هر دو مرجع بر یک جهت توافق دارند: اقتصادِ بدون نفت منفی، کشاورزی منفی، و رشدِ سرجمع در محدوده‌ی نزدیک صفر. جزئیاتِ افتِ شدیدِ واردات و سرمایه‌گذاری در گزارشِ بانک مرکزی آمده است؛ در گزارشِ مرکز آمار نیز رشدِ بدون نفت منفی ۰.۳ درصد، کشاورزی منفی ۲.۹ درصد، صنعت منفی ۱.۵ درصد و خدمات ۰.۳ درصد ثبت شده است. اختلافِ دو مرجع بر سرِ علامتِ یک عددِ نزدیک به صفر است، نه بر سرِ این‌که اقتصادِ معیشت رشد کرده یا منقبض شده. به بیان دیگر: چه ۰.۲+ را بگیری چه ۰.۷−، هیچ‌کدام «رشد» به معنای بهبودِ زندگیِ خانوار نیست.

**فکت / احتیاط:** ارقام بانک مرکزی مقدماتی و در معرض تجدیدنظرند (خودِ گزارش این را تصریح می‌کند). آنچه با اطمینان می‌توان گفت، جهتِ داده‌هاست، نه رقمِ دقیقِ اعشاری. 

## سمتِ عرضه فرو رفته است

قلبِ گزارشِ بانک مرکزی همین‌جاست. در ۱۴۰۴:

- تشکیل سرمایه ثابت ناخالص: منفی ۱۱.۹ درصد — و در اجزایش، ماشین‌آلات منفی ۱۲.۲ و ساختمان منفی ۱۲.۳ درصد.
- ارزش افزوده‌ی ساختمان: منفی ۱۵.۸ درصد.
- کشاورزی: منفی ۴.۲ درصد. صنایع و معادن: منفی ۳.۲ درصد.
- واردات کالا و خدمات: منفی ۱۶.۶ درصد.

این مجموعه یعنی ظرفیتِ تولیدِ اقتصاد — ماشین‌آلات، ساخت‌وساز، واردات کالای سرمایه‌ای — هم‌زمان آب رفته است. سرمایه‌گذاریِ منفیِ امروز، تولیدِ کم‌تری در فرداست.

## مصرفِ واقعی بالا نرفت، قیمت‌ها رفت

نکته‌ای که این گزارش را به بحثِ تورم وصل می‌کند این است: مخارجِ مصرفِ نهاییِ بخش خصوصی به قیمت ثابت فقط ۰.۲ درصد رشد کرده است؛ یعنی حجمِ واقعیِ مصرفِ خصوصی تقریباً رشد نکرده است. پس افزایشِ قیمت‌ها را نمی‌توان با روایتِ ساده‌ی جهشِ تقاضای واقعیِ خانوار توضیح داد.

وقتی این را کنارِ داده‌ی مرکز آمار می‌گذاریم، تصویر کامل می‌شود. در گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ی اردیبهشت ۱۴۰۵ (مرکز آمار)، تورم ماهانه ۸.۸ درصد، نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۹ درصد و سالانه ۵۷.۷ درصد ثبت شده — و این فشار محدود به خوراکی نیست: تورمِ ماهانه‌ی خوراکی‌ها ۸ درصد و غیرخوراکی‌ها و خدمات ۹.۵ درصد بوده است.

پس دو سمتِ معادله روشن است: تولید و سرمایه‌گذاری منقبض، مصرفِ واقعی کمابیش ساکن، اما قیمت‌ها در شتاب.

## چرا این ترکیب مهم است

تورمی که هم‌زمان با افتِ عرضه و سرمایه‌گذاری رخ می‌دهد، سرسخت‌تر از تورمی است که صرفاً از تقاضای زیاد می‌آید. وقتی ظرفیتِ تولید کوچک شده، واردات محدود شده و هزینه‌ی تولید بالا رفته، کاهشِ قیمت‌ها صرفاً با مهارِ تقاضا یا انتظارات سخت‌تر می‌شود.

**استنباط (با عدم‌قطعیت):** تا زمانی که این سه فشار — افتِ ظرفیتِ تولید، کاهشِ سرمایه‌گذاری و واردات، و شتابِ قیمت‌ها — هم‌زمان برقرارند، سناریوی پایه برای ماه‌های پیشِ‌رو تداومِ فشارِ قیمتی است، نه فروکشِ آن. این یک تحلیل است، نه پیش‌بینیِ آماری؛ تغییرِ هر یک از این سه عامل می‌تواند مسیر را عوض کند. 

## جمع‌بندی

دو مرجعِ آماریِ رسمی دو عددِ کمی متفاوت برای رشدِ ۱۴۰۴ داده‌اند، اما هر دو یک چیز می‌گویند: اقتصادِ مولد در ۱۴۰۴ رشد نکرد. در همان سال، قیمت‌ها با شتابِ بالا بالا رفتند، در حالی که مصرفِ واقعیِ خانوار تقریباً ثابت ماند. این یعنی ریشه‌ی تورم را نباید فقط در «خرجِ زیادِ مردم» جست؛ بخشِ مهمی از آن از سمتِ عرضه‌ی فروریخته می‌آید. و تا این سمت ترمیم نشود، آرام‌گرفتنِ قیمت‌ها بعید است.

سندِ منبع

گزارش تحولات بخش واقعی اقتصاد ایران، سال ۱۴۰۴ — بانک مرکزی ج.ا.ا

معاونت سیاست‌گذاری پولی · اداره حساب‌های اقتصادی · قیمت‌های جاری و ثابت پایه ۱۴۰۰ · خرداد ۱۴۰۵ · ارقام مقدماتی و قابل بازنگری (PDF)

[دانلود گزارش بانک مرکزی (PDF) ↓](https://www.taraz.uk/content/files/2026/07/rokood-tolid-jahesh-qeymat-src1-1.pdf) 

فایلِ رسمیِ بانک مرکزی، بدون تغییر. خوانشِ تحلیلیِ تراز از این داده‌ها در متنِ بالاست.

منابع: بانک مرکزی ج.ا.ا، «گزارش تحولات بخش واقعی اقتصاد ایران، سال ۱۴۰۴» (خرداد ۱۴۰۵)؛ مرکز آمار ایران، نرخ رشد اقتصادی ۱۴۰۴ و شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ی اردیبهشت ۱۴۰۵. ارقامِ رشدِ بانک مرکزی مقدماتی‌اند. این متن خوانشِ تحلیلیِ تراز است؛ توصیه‌ی حقوقی، مالی یا سرمایه‌گذاری نیست.

پانوشت: در حساب‌های ملی بانک مرکزی، شاخص‌های ضمنی نیز از رشد بالای قیمت‌های کل اقتصاد حکایت دارند؛ اما در این گزارش، برای پرهیز از خلطِ مفهومی میان شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) و شاخص ضمنی تولید (GDP deflator)، شاخص ضمنی به‌عنوان شاهدِ مستقلِ تورمِ مصرف‌کننده استفاده نشده است.

سنجه‌های این گزارش · روش تراز

نوع منبعرسمی + تحلیلی

سطح اطمینانمتوسط رو به بالا

سطح ریسکبالا (رکودِ تورمی)

نقطه کورداده ظرفیتِ تولید و اشتغالِ بخشی

سناریوی جایگزینتداومِ استگفلیشن

محرک بازبینیشامخ و داده تولیدِ صنعتیِ بعدی

استفاده از AIبرای دسته‌بندیِ منابع و ساختاردهیِ اولیه؛ داوریِ نهایی، انتخابِ منبع، تیتر و سطحِ ریسک انسانی و سردبیری بوده است.

این سنجه‌ها بر پایه روشِ تراز و محتوای همین گزارش تهیه شده‌اند و در چارچوب [روش کار تراز](https://www.taraz.uk/method/) قابل خواندن‌اند.

گزارش‌های مرتبط در پرونده «تورم و معیشت»

- [کالا آرام گرفت؛ هزینه‌های ضروری نه](https://www.taraz.uk/two-inflation-thermometers-1405/)
- [درآمد، مصرف، مزد و دارایی؛ چهار سنجه‌ای که نباید یکی گرفته شوند](https://www.taraz.uk/four-measures-real-income-1405/)
- [تقاضای قرضی](https://www.taraz.uk/credit-demand-household-debt-1405/)
- [یک عدد، چند صنعت](https://www.taraz.uk/industry-pmi-1405/)

[← همه گزارش‌های پرونده «تورم و معیشت»](https://www.taraz.uk/tag/livelihood-economy/)