> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://www.taraz.uk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# رشد روی کاغذ، انقباض روی سفره
- URL: https://www.taraz.uk/iran-gdp-1404-paper-growth/
- Published: 2026-06-22T12:57:23.000Z
- Updated: 2026-08-21T09:49:59.000Z
- Description: خلاصه خوانش تراز از آمار رشد ۱۴۰۴: عدد مثبت ماند، اما خانوار، تولید و سرمایه‌گذاری عقب رفتند.
- Author: Taraz Editorial
- Tags: اقتصاد معیشت, تولید ناخالص داخلی, economic-growth

گزارش رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ را نباید خبرِ رشد خواند؛ این سند، روایتِ فرسایشِ اقتصادِ معیشت و مصرفِ ظرفیت آینده تولید است. عدد سرجمع مثبت مانده، اما همان جدول‌ها می‌گویند زیر این عدد چه گذشته است.

## عدد رسمی، خبر واقعی

رشد محصول ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۴ با احتساب نفت ۰.۲ درصد و بدون نفت منفی ۰.۳ درصد بوده است؛ سالانه و به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰، و در مقایسه با رشد ۳.۱ درصدیِ ۱۴۰۳ یک افت تمام‌عیار. خبر واقعی در همان خط دوم است: وقتی نفت کنار می‌رود، عدد منفی می‌شود. یعنی اقتصاد غیرنفتی — همان بخشی که شغل و درآمد روزمره را می‌سازد — کوچک‌تر شده است.

## دو تکیه‌گاهِ یک رقمِ مثبت

مثبت‌ماندنِ عدد، روی دو پایه غیرمعیشتی ایستاده و این دو در دو روشِ محاسبه ظاهر می‌شوند. در روش تولید، تنها عاملی که رقم را بالای صفر نگه داشت، رشد ۱.۸ درصدیِ استخراج نفت و گاز بود. در روش هزینه، تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار عملاً صفر گزارش شده؛ و در حالی که مصرف، سرمایه‌گذاری و صادرات همه منفی بودند، تنها سقوط ۲۰ درصدیِ واردات بود که — چون در این روش واردات از تولید کسر می‌شود — عدد را از منفی‌شدن بازداشت.

## سفره و معیشت

سراغ زندگی روزمره که برویم، تصویر یک‌دست است. مصرف نهایی خصوصی در کل سال منفی ۱.۴ درصد و در فصل زمستان منفی ۴.۸ درصد بوده؛ یعنی خانوار کمتر خرج کرده. بخش‌هایی که چهره مستقیم معیشت‌اند نیز عقب رفته‌اند: عمده و خرده‌فروشی، هتل و رستوران منفی ۱.۸ درصد، و کشاورزی — سفره غذایی و معیشت روستایی — منفی ۲.۹ درصد. تأمین آب و برق نیز منفی ۶.۵ درصد است؛ رقمی که از یک بحران زیرساختیِ مزمن خبر می‌دهد و سایه‌اش بر تابستان پیشِ‌رو سنگین است.

رشدِ بخش‌های اقتصادی — سال ۱۴۰۴

۰استخراجِ نفت و گاز: +۱٫۸٪+۱٫۸٪استخراجِ نفت و گازعمده و خرده‌فروشی، هتل و رستوران: −۱٫۸٪−۱٫۸٪عمده و خرده‌فروشی، هتل و رستورانکشاورزی: −۲٫۹٪−۲٫۹٪کشاورزیتأمینِ آب و برق: −۶٫۵٪−۶٫۵٪تأمینِ آب و برق

رشدِ سالانه به قیمتِ ثابتِ ۱۴۰۰. تنها نفت مثبت است؛ بخش‌های معیشتی (کشاورزی، خدماتِ روزمره) و زیرساخت (آب و برق) منفی‌اند. کلِ اقتصاد بدونِ نفت −۰٫۳٪. منبع: مرکز آمار ایران، گزارشِ رشدِ اقتصادیِ ۱۴۰۴.

## دو اقتصاد در یک کشور

پررشدترین فعالیت سال، واسطه‌گری‌های مالی با ۸.۴ درصد بوده است؛ در حالی که تولید صنعتی و کشاورزی آب می‌روند. این شکاف، روایتِ دو اقتصاد است: در محیط تورمی، سرمایه از تولید به بازارهای مالی و دارایی می‌گریزد؛ رفتاری عقلانی اما فرساینده که شکاف را عمیق‌تر و پایه مولد را تهی‌تر می‌کند.

## ظرفیت آینده، در حال مصرف‌شدن

دو شاخص مسیر را نشان می‌دهند. سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات منفی ۵.۸ درصد بوده؛ یعنی اقتصاد دارد ظرفیت تولیدِ آینده — و شغل و درآمدِ آینده — را مصرف می‌کند. و رشد فصل زمستان ۱۴۰۴ منفی ۲.۲ درصد ثبت شده؛ یعنی اقتصاد در آستانه ورود به ۱۴۰۵ در حال انقباض بوده است. این تحلیل است، نه پیش‌بینیِ آماری: تا فشار ارزی، کمبود انرژی و افت سرمایه‌گذاری برنگردد، سناریوی پایه برای معیشتِ ۱۴۰۵ ادامه همین فشار است.

## جمع‌بندی

کارنامه ۱۴۰۴ روایتِ ثبات نیست. همان نیرویی که سفره را کوچک می‌کند — فشار ارزی و افت تقاضا — موجب سقوط ۲۰ درصدیِ واردات شده؛ و چون در روش هزینه واردات از تولید کسر می‌شود، همین سقوط، تولید به قیمت بازار را از منفی‌شدن نگه داشته و در صفر متوقف کرده است. عدد مثبت است، اما سفره، کار و آینده کوچک‌تر شده‌اند — و این تفاوت، تنها با خواندنِ منبع اصلی، پیش از آنکه به تیتری رسمی تقلیل یابد، دیده می‌شود.

سندِ منبع

گزارش رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ — مرکز آمار ایران

حساب‌های ملی فصلی · جداول ارزش افزوده و اجزای هزینه نهایی · قیمت ثابت ۱۴۰۰ · ارقام مقدماتی و قابل بازنگری (PDF)

[دانلود گزارش مرکز آمار (PDF) ↓](https://www.taraz.uk/content/files/2026/07/iran-gdp-1404-paper-growth-src1-1.pdf) 

فایلِ رسمیِ مرکز آمار ایران، بدون تغییر. خوانشِ تحلیلیِ تراز از این داده‌ها در متنِ بالاست.

منبع اصلی: مرکز آمار ایران — نرخ رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴، حساب‌های ملی فصلی، قیمت ثابت ۱۴۰۰. ارقام مقدماتی و قابل بازنگری‌اند. این متن خوانشِ تحلیلیِ تراز از داده‌های رسمی است؛ توصیه حقوقی، مالی یا سرمایه‌گذاری نیست.

سنجه‌های این گزارش · روش تراز

نوع منبعرسمی — حساب‌های ملی

سطح اطمینانمتوسط رو به بالا

سطح ریسکمتوسط

نقطه کورتفکیکِ رشدِ نفتی از غیرنفتی و اثرِ تورم بر ارقامِ اسمی

سناریوی جایگزینرشدِ آماری بدونِ بهبودِ سفره

محرک بازبینیبازنگریِ حساب‌های ملی و داده فصلِ بعد

استفاده از AIبرای دسته‌بندیِ منابع و ساختاردهیِ اولیه؛ داوریِ نهایی، انتخابِ منبع، تیتر و سطحِ ریسک انسانی و سردبیری بوده است.

این سنجه‌ها بر پایه روشِ تراز و محتوای همین گزارش تهیه شده‌اند و در چارچوب [روش کار تراز](https://www.taraz.uk/method/) قابل خواندن‌اند.

گزارش‌های مرتبط در پرونده «تورم و معیشت»

- [کالا آرام گرفت؛ هزینه‌های ضروری نه](https://www.taraz.uk/two-inflation-thermometers-1405/)
- [درآمد، مصرف، مزد و دارایی؛ چهار سنجه‌ای که نباید یکی گرفته شوند](https://www.taraz.uk/four-measures-real-income-1405/)
- [تقاضای قرضی](https://www.taraz.uk/credit-demand-household-debt-1405/)
- [یک عدد، چند صنعت](https://www.taraz.uk/industry-pmi-1405/)

[← همه گزارش‌های پرونده «تورم و معیشت»](https://www.taraz.uk/tag/livelihood-economy/)